top  
     
     
  De 15 cm Artillerie  
 

Terug naar de homepage

 
 

Terug naar Artillerie

 
   
     
 

Het Langelandsfort was bewapend met vier kanonnen van 150 millimeter P.K.L./55, model M/1930, waarvan de oorspronkelijke omschrijving luidde: “15 cm S.K.C/28 L/55”. Het waren van origine kanonnen van de Duitse marine,
van hetzelfde type als die, welke als secundaire bewapening op de Duitse slagkruisers “Scharnhorst” en “Gneisenau” werden gebruikt. De kanonnen waren op affuiten van het type “Küst MPL C/36” gemonteerd, voor gebruik aan
land als kustartillerie. Ondanks het feit dat deze kanonnen al in 1928 waren ontworpen,  waren het, toen ze in Denemarken werden opgesteld, moderne kanonnen die een vergelijking met gelijkwaardige kanonnen van andere
landen goed konden doorstaan.

 

Tegen het einde van de tweede wereldoorlog installeerden de Duitsers een kustartillerie batterij in Fynshoved (in het noorden van het Deense eiland Fynen). De kanonnen van het museum zijn van deze batterij afkomstig. De
Duitse adelaar met een hakenkruis zijn op het sluitmechanisme gegraveerd (zie de illustratie hieronder). Deze kanonnen waren door Rheinmetall ontworpen en door de Skoda fabrieken in het voormalige Tsjechoslowakije
gebouwd. In die tijd heerste er een ernstig gebrek aan materialen en daarom werden de kanonnen zonder hun pantserschilden geleverd. De schilden werden pas geïnstalleerd nadat de kanonnen in Langeland waren opgesteld.

 
     
 

De vier kanonnen waren in een halve cirkel opgesteld, waarbij ieder kanon zijn eigen munitie- en bemanningsbunker had.

In 1957 werd een 127cm kanon, type PK L/45 M/1934, op het strand opgesteld om als illuminatie kanon te fungeren. Een illuminatie kanon vuurt lichtkogels af om het doel voor de hoofdbatterij te verlichten.

Het lawaai van de schietoefeningen was zo storend voor de omwonenden, dat een tweede batterij op het strand werd opgesteld, bestaande uit twee 150 mm kanonnen van hetzelfde type als de hoofd batterij (P.K.L. L/55
model M/1930). Deze twee kanonnen kwamen van een andere Duitse batterij, in Hesbjerg bij Gilleleje. Zij arriveerden ook pas tegen het einde van de oorlog. Na 1973 werd de hoofdbatterij geconserveerd, maar de opleiding
van kanonniers ging door

Ieder kanon werd bediend door een bemanning van 15 man. Hun reikwijdte bedroeg 22 km, hetgeen genoeg was om de hele Langelandsbelt te dekken. Een goed geoefende bemanning kon zes schoten per minuut afvuren.
Een projectiel woog 45 kg.

 
     
     
   
     
   
     
 

De laatste foto is van Fynshoved

 
 

De voorlaatste foto toont een geschutsbemanning bij het bedienen van een 12,7 cm kanon.

 
     
 

Klik op iedere foto om hem te vergroten.

 
     
     
 

De geschiedenis van de 15 cm kanonnen van het Langelandsfort.

 
 

Het museum voor de koude oorlog heeft een onderzoek gedaan naar de oorsprong van de kanonnen. Hier is het rapport:

 
     
 

De kanonnen zijn gebouwd door de Skoda fabrieken in Pilsen, in wat toen Tsjechoslowakije heette, maar het ontwerp was afkomstig van Rheinmetall-Borsig in Düsseldorf. Het staalmerk “bxb”, dat in de afsluiters is gegraveerd, is het logo van de Skoda fabriek.

 
     
 

De Skoda-holding deelde ons mede dat Skoda op 15 mei 1939 een bestelling voor veertig 15cm SK C/28 L/55 kanonnen op affuiten “Küst” MPL C/37 ontving. In april 1941 werd een tweede bestelling voor veertig, in 1942 voor nog honderd kanonnen ontvangen. De laatstgenoemde bestelling kwam in de vorm van een militair bevel, hetgeen betekende dat de Skoda fabriek deze niet kon weigeren. Al deze kanonnen werden geleverd op affuiten voor gebruik als kustbatterijen. De Skoda-fabriek heeft nooit 15 cm kanonnen op andere affuiten, bv. voor gebruik op slagschepen, geleverd. Ze hebben echter wel een paar 15 cm kanonnen voor torpedoboten geleverd. (Bron: PHDr. Vladislav Kratky, Skoda Museum)

 
     
 

Tegen de jaarwisseling 1944-1945 werden acht kanonnen van 15 cm SK/C28, met Küst MPL C/36 affuiten, naar Denemarken getransporteerd. Door het gebrek aan staal was het onmogelijk gepantserde schilden te produceren, zodat geen van de kanonnen van een pantserschild voorzien was. Zij werden per spoor getransporteerd. Hoe lang de reis geduurd heeft weten wij niet, maar de batterij werd nooit afgebouwd. Het moet een logistieke topprestatie zijn geweest om deze kanonnen, in die chaotische tijden aan het einde van de oorlog, naar Denemarken te transporteren.

 
     
 

De kanonnen hebben de serienummers 1457 t/m 1464. De vier met de laagste serienummers kwamen naar Hesbjerg bij Gilleleje, de vier andere werden naar Fynshoved gebracht. Geen van de kanonnen was voor het einde van de oorlog gebruiksklaar. De kanonnen van Hesbjerg werden later als hoofdbewapening bij het Kongelundsfort geïnstalleerd, maar toen dat fort later gesloten werd, gingen de kanonnen in de opslag bij het marine depot. Vanaf 1963 werden twee kanonnen op het strand bij het Langelandsfort geplaatst, waar zij bleven tot dat fort eveneens buiten dienst werd gesteld. Dat waren serie-nummers 1458 en 1459. Nummer 1457 staat nu buiten het Hanstholm museum, nummer 1458 staat bij een privépersoon, nummer 1459 staat bij de marinevereniging in Ebeltoft. Het is niet bekend wat er met nummer 1460 is gebeurd, maar hij is vermoedelijk eveneens ingesmolten. De vier kanonnen (serienummers 1461 tot 1464) van Fynshoved werden naar het Langelandsfort gebracht, waar zij van Deense pantserschilden werden voorzien. Zij maken nog steeds deel uit van de expositie van Langelandsfort

 
     
 

Het museum Langelandsfort heeft nog een 150 mm kanon gekregen, dat op de parkeerplaats van het Langelandsfort staat. Dat kanon, (nr. 1094) is iets heel zeldzaams. In 1936 werd door de Duitse firma HAPRO in Berlijn een contract gesloten voor de levering van 8 kanonnen (type kustverdediging). De firma HAPRO was verantwoordelijk voor de Duitse exportbelangen naar China. Toen deze kanonnen in 1937 klaar waren, was de relatie tussen Duitsland en China zo gespannen, dat alleen de eerste vier kanonnen (1088 -1089 – 1090 – 1091) daadwerkelijk naar China geleverd werden.

 
     
 

De resterende vier kanonnen en nog vier andere, die ook besteld waren, werden niet aan China geleverd, maar door de Kriegsmarine overgenomen. De eerste vier (1092 t/m 1095) gingen naar de batterij Vineta in Swinemünde en de andere vier naar de batterij Holtzendorff op Borkum.

 
     
 

Rheinmetall heeft maar een paar kustverdedigingskanonnen geproduceerd en in mei 1939 hebben de Skoda fabrieken de productie overgenomen.

 
     
 

Het eerder bedoelde kanon is overigens in de 1959er jaren van Holland naar Denemarken overgebracht, als onderdeel van een grote ruilhandel met andere kanonnen. Alle andere kanonnen van het Museum Langelandsfort, behalve serienummer 1094, zijn als schroot vernietigd. Wat er met de vier kanonnen, die naar China zijn verkocht, is niet bekend.

 
     
 

Jarenlang gingen er in de Deense marine geruchten om dat de kanonnen van Langelandsfort oorspronkelijk op het slagschip Gneisenau hadden gestaan. Alle geruchten over plaatsingen op diverse schepen moeten als tamelijk twijfelachtig worden beschouwd.

 
     
 

Wat de enkelloops 15cm kanonnen van de Gneisenau betreft is het zeer waarschijnlijk dat zij, nadat het schip buiten dienst was gesteld, naar het Duitse eiland Wangerooge zijn gebracht en daar in de kustbatterij “Jade Ost” werden geïnstalleerd. (Bron: Freiburg / Jan Egil Fjortoft) Op het eiland Wangerooge vertelt men dat tegen het einde van de oorlog enige kanonnen van het slagschip Gneisenau in de kustbatterij Jade opgesteld zijn. Toen de Britten dat eiland veroverden, hebben zij onmiddellijk alle kanonfundamenten opgeblazen.

 
     
 

Wij beschikken over foto’s van deze kanonnen en een plattegrond van de artilleriebatterijen. Het is onmogelijk vast te stellen of deze kanonnen werkelijk van de Gneisenau afkomstig zijn, maar zeker is dat het marine kanonnen zijn. Later zijn ze aan een schroothandelaar is Hamburg verkocht. (Bron: Inselchronist Hans Jürgen Jürgens in Wangerooge). 

 
     
 

Een “Lieferschein” van een van de acht 15 cm kanonnen, dat aan het einde van de oorlog naar Denemarken gezonden werden en waarvan er vier exemplaren in het Museum Langelandsfort staan.

 
     
 

Zowel het Skodamuseum als de heer H.J. Jürgens zijn zo vriendelijk geweest ons enige documenten en fotomateriaal ter beschikking te stellen (zie hieronder).

 
     
     
     
   
     
     
   
     
     
     
     
 

Naar de top van de bladzij